Varkensboerin en innovator Annechien ten Have over duurzaamheid, brand en beter leven
Beerta – “Ik wilde altijd boer worden.” Annechien ten Have, varkensboerin, innovator en ondernemer uit Beerta, vertelt in Bert op de Kovvie haar unieke verhaal over het bouwen van een drie sterren beter leven vakantieoord voor haar varkens, over de prijs die aan succes hangt en de middag waarop alles in brand stond. “Het ergste wat je als boer kan overkomen.”
Van les geven naar het boerenleven
Annechien ten Have groeit niet op met een strak uitgestippeld ondernemersplan. Ze studeert in Groningen, volgt verschillende opleidingen binnen het onderwijs en staat uiteindelijk voor de klas op de basisschool. Na haar studie gaat ze met haar man bij Noordbroek/Zuidbroek wonen. Ze krijgen twee kinderen en verhuizen weer terug naar Beerta. Tegen eigen verwachtingen in zegt ze: “Toen ik weer terug ging naar Beerta voelde ik wel; ik ga nu terug naar huis. En dat had ik niet gedacht.”
Hoewel haar boerderij buiten het dorp staat, voelt ze zich diep verbonden met de omgeving. Zo spreekt Annechien vol lof over het uitzicht: “Als ik hier naar buiten staar dan denk ik: wie staat er nou zo te kijken?” Ze noemt zichzelf een echte Beertster. “Recht voor z’n raap zijn, dat ben ik ook.” In die mooie weilanden, op dat erf, dat tegelijkertijd haar werkplek en haar thuis is, daar begint haar ondernemersverhaal pas echt.
Eigen haard is goud waard
Annechien heeft veel gezien op het gebied van landbouw. Ze reist de wereld rond en kijkt tot ver over de grens. Van Nieuw-Zeeland naar China, Brazilië, Australië, Canada. Ze proeft van hoe de landbouw daar georganiseerd wordt en legt verschillende contacten. Haar kracht zit in verbinden, ideeën samenbrengen en anders kijken. “Ik ben in de gelukkige omstandigheid dat ik veel over de grens gekeken heb, veel gezien heb en ook veel mensen ken. Veel dingen gehoord heb en ook heel makkelijk dingen kan combineren. En doordat ik die dingen combineer kom ik ook op iets nieuws.”
Hoe ver ze ook reist, des te scherper word haar blik op Nederland. “Eigen haard is goud waard.” zegt ze. Ze spreekt over Nederland als land waar efficiëntie, kennis en ondernemerschap samenkomen. Waar boeren niet alleen produceren, maar meedenken. “Ik denk dat wij wel heel erg innovatiegericht zijn. Ook heel goed zijn in het organiseren, in het coöperatief samenwerken. Een goede industrie hebben. Dat als je als boer iets maakt je het ook goed kunt verkopen. Dat hebben we in Nederland echt best wel goed voor elkaar.”
Op de varkenshouderij
Op hun bedrijf lopen 300 zeugen en ongeveer 2000 vleesvarkens. Biologisch gehouden met aandacht voor dier, omgeving en toekomst. Binnenkort gaan de deuren open van een volledig nieuwe stal. Gebouwd naar Oostenrijks voorbeeld en de eerste hier in Nederland in deze vorm. “Het moet gewoon kloppen,” zegt ze. “Je wilt het goed doen voor het varken. Dat is eigenlijk je motivatie.” Volgend jaar moeten de nieuwe stallen af zijn. Het is houtbouw, duurzaam materiaal wat warmte, rust en natuurlijke ventilatie zal geven aan de varkens die daar zullen staan. “Dat hout geeft een bepaald binnenklimaat. Hout absorbeert vocht en absorbeert ook geluid. Dus het is hier veel rustiger.”
Ook op energiegebied zoekt ze naar verbetering. De mest wordt vergist in een biogasinstallatie. Daarmee wekken ze elektriciteit op die wordt teruggeleverd aan het net. “Als je het kunt, moet je het ook gewoon doen.” Die zin komt vaker terug. Het is geen slogan maar haar manier van leven. Zeggen en doen moeten overeenkomen.
Zichtbaar zijn heeft een prijs
Annechien blijft niet onopgemerkt. Ze wordt Agrarisch Ondernemer van het Jaar. Wint een internationale prijs. Er verschijnt een boek over haar boerenleven en er ontstaat een kunstproject rondom haar varkens. “Ik ben ook heel blij met wat we doen en ook met deze prijzen. Dat is natuurlijk ook gewoon echt wel een kroon op het werk.” Maar succes betekent ook dat je zichtbaar bent. En zichtbaarheid betekent commentaar. “Wij zelf hebben meer applaus dan andere dingen. Maar wij staan ook in de picture bij die activisten ja.” Van verborgen camera’s in stallen naar discussies waarin weinig ruimte is voor nuance. “Het naarste is dat je je niet kunt verweren.”
De grote brand
Tijdens een normale dag zit Annechien achter haar bureau. Haar man belt maar ze is druk in de weer met administratie en dat wil ze eerst even afmaken. “Ik nam de telefoon niet op”. Even later staat haar man bij haar in het kantoor. “Er is brand” Eerst ruik je iets, dan zoek je. Dan wordt de brand zichtbaar en voor je het weet ben je in de weer met brandblussers en brandslangen. Proberen te redden wat er te redden valt. Haar man opent nog snel een hok vol met zeugen, de zeugen zijn gered. “En toen viel er al dat spul van boven op zijn rug en op zijn arm en hij heeft brandwonden gekregen.”
Ze vertelt: “Hij had echt derdegraads brandwonden en van die hele grote plekken.” Van de brandweer moet hij gaan zitten en is het blussen begonnen. Er zijn wel negentig brandweermensen, alles gaat snel en professioneel. Maar niet alles kan gered worden, kraamzeugen met hun biggetjes verbranden. Terwijl haar man wordt behandeld in het brandwondencentrum in Groningen en de eerste schok langzaam indaalt, staan er mensen te filmen. “Ze kwamen filmen na de brand. De dode varkens gingen ze filmen, ik denk dat doe je niet.”
Tel je zegeningen
En toch overheerst geen bitterheid. Inmiddels is haar bedrijf van een twee naar drie sterren beter leven keurmerk gepromoveerd. Ze maakt het bedrijf klaar voor de toekomst, zodat haar zoon het kan overnemen. Haar dochter melkt biologische koeien en zo staat de volgende generatie klaar. “Tel je zegeningen,” zegt ze. “Je kunt elke dag wel wat benoemen.” Daar zit haar kracht, nuchter en recht voor zijn raap. Geworteld in Beerta. Genieten van het uitzicht. Doen wat je kunt en de wereld verbeteren binnen je eigen erf.
Bert op de Kovvie is een videopodcast-serie waarin Bert door het Groningerland reist op zoek naar het geloof in Groningen. Onder het genot van ’n bakkie Kovvie delen Grunnegers hun verhalen en inzichten.
Bekijk de volledige aflevering op YouTube, Spotify of Groningen 1: https://youtu.be/55IMnWCPv8Q
