Bert op de Kovvie: Koos Akkerman stadsgids van Winschoten
Winschoten – In hartje Winschoten staat een kerk. In deze kerk zit een man die met veel passie vertelt over de geschiedenis van Winschoten, de stad die letterlijk onder je voeten ligt. Koos Akkerman is 84 jaar. Al 25 jaar lang neemt hij mensen mee door de straten van Winschoten als stadsgids. Hij is geen gewone gids. Als je met hem wandelt, krijg je geen rondleiding. Je krijgt verhalen. Verhalen die blijven hangen, omdat ze niet alleen over stenen gaan, maar over echte mensen.
Koos wordt in 1942 geboren in Oostwold, midden in de oorlogsjaren. Zijn ouders zijn nog maar twee maanden getrouwd als de oorlog begint. Hij groeit op als oudste van vier kinderen.
Zijn loopbaan begint praktisch: als elektricien. Daarna volgt zijn diensttijd, waarna hij terugkeert in hetzelfde vak. Later wordt hij tekenaar in de elektrotechniek. Maar het echte keerpunt komt wanneer hij zich verdiept in landmeetkunde en stedenbouwkunde. Daar ontstaat een simpele, maar allesbepalende vraag: waarom is Winschoten zo gebouwd zoals het is? “Op die manier duik je de geschiedenis ook in,” zegt Koos. En zo komt hij uit bij de Joodse geschiedenis van Winschoten.
Tijdens zijn pensioen wordt hij stadsgids. Hij begint boeken te verzamelen over Winschoten en over de Joden die daar leefden. Zijn huis groeit uit tot een persoonlijke bibliotheek. Mensen uit het hele land kloppen bij hem aan met vragen over familiegeschiedenissen en dan duikt Koos weer de boeken in, op zoek naar antwoorden. Waarom het hem zo aanspreek? “Het zijn verhalen,” verklaart hij.
Een verteller in hart en ziel
Details over zijn jeugd en volwassen jaren horen we bijna niet. Koos is veel te druk met het delen van zijn passie, zijn liefde voor Winschoten en over zijn levenswerk aan Joodse kennis. Twintig jaar lang is hij stad-Sinterklaas. Hij leest voor op scholen in het Gronings. Hij deelt aan iedereen die het horen wil verhalen, omdat hij gelooft dat ze ertoe doen. “Met mekaar zijn we op de wereld gezet. En met mekaar, met de hulp van anderen, moeten we er iets goeds van maken.” Hij noemt dat zijn levensvisie.
Een stad die niet mag vergeten
Het interview bevindt zich nu in de kerk. Een imposant wit orgel vult de ruimte met muziek terwijl Koos meezingt. “Ik heb wat met deze kerk,” zegt hij. De kerk, gebouwd rond 1270 door Noord-Duitse monniken, is het oudste gebouw van Winschoten. Ooit katholiek, nu nog altijd volop in gebruik. Voor Koos is het geen gebouw, het is een plek waar alles samenkomt: geloof, geschiedenis, herinnering en warme ‘kovvie’.
Tijdens de wandeling met Bert ontvouwt Winschoten zich laag voor laag. Een kerktoren die losstaat van de kerk bijvoorbeeld, waar een bijzonder verhaal aan vastkleeft. “De toren is 135 jaar later gebouwd dan de kerk. De muren van de kerk zijn 1,75 meter dik en die van de toren zijn 2 meter dik.” verteld Koos. Een bewuste keuze van deze bouw is uit angst geweest dat het gewicht de kerk zou laten verzakken. En zo zijn er nog veel meer bijzondere plekken waar Koos over vertelt. Over een plein waar ooit een Joodse begraafplaats lag, bijvoorbeeld. Een plaats waar lichamen werden opgegraven en herbegraven, omdat de stad doorgroeide. Of over een gescheurde Davidster die symbool staat voor een gemeenschap die uit elkaar is gerukt.
De Joden van Winschoten
De Joodse geschiedenis van Winschoten zit diep verweven in de stad. Ooit vormden zij een groot deel van de bevolking. “In 1900, woonden hier 900 Joden. In 1942 is dat teruggelopen tot ongeveer 500 Joden,” vertelt koos. “Die 500 Joden zijn in 1942 bijna allemaal weggevoerd. 46 hebben de holocaust overleefd.” Bij het monument voor de gestorven Joden liggen kleine steentjes en Koos legt uit waarom: “Veertig jaar hebben de Joden geschud en gezworven daar in de woestijn. Als mensen overlijden is geen bloem te vinden. Daarom legden de Joden steentjes neer om te herdenken.”
Tijdens de wandeling lopen Koos en Bert over de geschiedenis van Winschoten. De grote parkeerplaats naast de Lidl lijkt niet bijzonder, maar onder die stenen ligt een ander verhaal. Hier bevond zich ooit een Joodse begraafplaats. Doordat de stad groeide, moest de ruimte anders worden ingericht. Zo maakten graven plaats voor asfalt en werden de overledenen opgegraven, in linnen zakken gelegd en elders opnieuw begraven.
“Nou wil ik je nog even de synagoge laten zien.” Dichtbij de oude begraafplaats staat een synagoge, weliswaar wat verscholen achter het groen maar nog altijd zichtbaar aanwezig in het straatbeeld. Het bovenste raam van de synagoge is nog origineel, de rest is in de loop der tijd verdwenen. Naast de synagoge ligt de voormalige Joodse school en aan de andere kant het Rabbinaatshuis. “Boven woont de rabbi, beneden wordt vergaderd,” vertelt Koos. Alles lag hier dicht bij elkaar. Wonen, leren, geloven en zelfs de overledenen. Een hechte gemeenschap, midden in het mooie Winschoten.
Wat verteld dat blijft
Koos Akkerman ís Winschoten niet maar in zijn verhalen klinkt de stad door, zoals ze ooit was en misschien nog steeds is. Met elke wandeling, elk verhaal en elke herinnering houdt hij iets levend wat anders zou verdwijnen. Hij zorgt ervoor dat mensen blijven kijken, luisteren en herinneren. Ergens, tussen die verhalen, blijft Winschoten bestaan zelfs in een wereld die zo snel doorgaat. En dat, hetgeen wat Koos doet, is van onschatbare waarde.
Bert op de Kovvie is een televisieserie waarin Bert door het Groningerland reist op zoek naar het geloof in Groningen. Onder het genot van ’n bakkie Kovvie delen Grunnegers hun verhalen en inzichten.
